تبلیغات
نخستین دایره المعارف مجازی شهر تبریز

 

اظهار لطف دوستان

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بروز رسانی :



در این وب سایت
در كـل اینــــترنت


لینک های طبقه بندی شده

فرهنگ و ادبی بهداشت و سلامت خدمات الکترونیکی تربیت بدنی و ورزش
امکانات آنلاین علمی و آموزشی نهادها و سازمان ها گردشگری و توریسم
تلفن همراه کتابخانه رایگان وب سایت اشخاص قرآن کریم و معارف
دانلودسرا کودک و نوجوان اطلاع رسانی و خبر فروشگاه های مجازی

كاروان حجاج، همه در آن دشت تفتیده، شاهد بالارفتن دست «علی‌ابن‌ابیطالب» توسط پیامبر اسلام به نشانه جانشینی وی بودند امّا چه بسیار كسانی كه بر حقیقت چشم بستند. آخرت خویش به دنیای فانی فروختند و با انكار حادثه «غدیرخم»، سنگ بزرگ تفرقه را بر سر راه اقیانوس جوشان ولایت و امامت انداختند و بدین‌سان، حادثه «عاشورا» رقم خورد.

حسینه یئرلر آغلار! گویلر آغلار!
كاروان حجاج، همه در آن دشت تفتیده، شاهد بالارفتن دست «علی‌ابن‌ابیطالب» توسط پیامبر اسلام به نشانه جانشینی وی بودند امّا چه بسیار كسانی كه بر حقیقت چشم بستند. آخرت خویش به دنیای فانی فروختند و با انكار حادثه «غدیرخم»، سنگ بزرگ تفرقه را بر سر راه اقیانوس جوشان ولایت و امامت انداختند و بدین‌سان، حادثه «عاشورا»  رقم خورد. نوة پیامبر، فرزند ولایت و سومین ستارة امامت را در دشت نینوا سر بریدند و اینها همه  ریشه در حادثة غدیرخم داشت.
بدینسان، در محرم سال 61 هجری، مسیح مسلمانان را در دشت كربلا، به صلیب كشیدند. تشیع به عزای دائمی امام سوم خویش نشست و تا قیام قیامت، لوای سرخ شهادت بر در عبادتگاه‌های خویش نصب نمود. جامه‌ی سیاه به تن كرد و با ذكر « یا حسین شهید» نهاب سرسپردگی خود بر آستان سرور آزادگان را دردل خویش غرس كرد.
اكنون 1400 سال بعد از آن نهضت خونین، هنوز هم آوای «یا حسین» ورد زبان هر شیعه علوی است. تربت پاك قتلگه‌اش، مهر نماز است و سینه‌های داغدار، محل فرود دست‌های لرزان. شانه‌هایش مأمن زنجیر بلا و كف پایش تاول بسته‌ی زخم ظلم یزیدیان،  به نشانه‌ی رنج تاریخی مصیبت‌كشیدگان و اسرای كربلا.
و اینك از پس سالها « ولایت » با اقتدار، «شهادت» علمدار  و « اسارت» پرافتخار،  هنوز هم هر شامگاه، در هر مسجد و عبادتگاه، بیرق سبز تشیع سر بر می افرازد تا بار دیگر، مظلومیت نسل بی پیرایه ی علوی فریاد شود. «محرم» سرمایه تمام ناشدنی شیعه و «عاشورا» لحظه های ناب تذکره است  برای آنان که بر رسم پیروزی خون بر شمشیر باور و اعتقاد راسخ دارند.
در هر كوی و برزن و در هر زمین و زمان، «دهم محرم» مركز ثقل شهادت و ایثار و آزادگی و حماسه است. و «ایران» ام‌القرای اسلام، و آذربایجان و تبریز، قلب طپنده‌ی دنیای تشیع، سلسله جنبان حركت عظیم دستجات حسینی است. نبض تشیع علوی، حب‌علی و عشق حسینی و  خاندان اهل بیت عصمت و طهارت در قلب آذربایجان می‌طپد این را می‌توان از اشك و آه مردمانش، از نوحه‌های جانسوز مداحانش، از آواهای ماندگار كربلائی و از دستجات بلند سینه‌زنی و زنجیرزنی بی مثالش  به نظاره نشست.

مردم آذربایجان، از فردای روز غدیر خم خود را آماده حلول ماه محرم الحرام می‌کنند.
به باور بسیاری، فراموشی و عدم درک پیام غدیرخم، آبشخور، حادثه کربلا بوده است  بنابراین با برافراشتن پرچم های سیاه از فردای روز غدیر خم در محلات، تکایا و جلوی مساجد، به پیشواز این ماه می روند.
مراسم «طشت گذاری و احرام بندی» از جمله همان آئین های اختصاصی است که بنیان گذار اصلی آن مردم آذربایجان هستند. به گواه مردم کشورمان، عزاداری مردم آذربایجان و شهر تبریز، حال و هوای دیگری دارد.
صداقت در نوحه خوانی، ظرافت در مرثیه سرایی، معنویت در عزاداری و تنوع در تضرع مردم آذربایجان خود کتاب قطوری است در شرح دلدادگی و سرسپردگی مردم این خطه به آستان حضرت سید الشهدا(ع).
در طلیعه مراسم عزاداری نیز، نوحه ها و مرثیه های ویژه ای خوانده می شود. این مراسم شامل برپا کردن تکیه ها، برافراشتن علم ها و بیرق های سرخ (به نشانه شهادت)، سبز (به نشانه تشیع) و سیاه (به نشانه ی عزاداری) است. هر روز رفته رفته با نزدیک شدن به ماه محرم، و متعاقب آن تاسوعا و عاشورای حسینی، تنوع و زمان برپایی مراسم نیز افزایش می یابد.
یکی از مهمترین آئین های عزاداری در آذربایجان، بر پایی دستجات «شاه حسین گویان» است. این مراسم تقریباً درهمه شهرها و روستاهای آذربایجان برگزار می‌شود. در این نوع عزاداری جمعی از مردان از پیر و جوان گرفته تا میانسال و كودك، شانه در شانه هم قرار گرفته و در صف‌های طویل، طول خیابان و محله را طی می‌كنند. یكی از اعضای هیات با  استفاده از بلندگوهای سیار اشعار مذهبی، مداحی‌ها و نوحه‌های جانسوز را با آهنگ‌های دلنشین و حماسی قرائت می‌كند و شاه‌حسین گویان  جواب می دهند. حرکت آرام و طولی این دسته به همراه چراغ‌ها و فانوس‌هایی كه در میان جمعیت روشن است، همواره عظمت دلسوختگان حسین را در اذهان متبادر می‌سازد. 
در برخی دستجات، از طبل های بزرگ و کوچک و سنج و شیپور برای حفظ ریتم آهنگ نوحه ها استفاده می شود. و در برخی از دستجات، از چوب های بزرگی در دست استفاده می‌شود و با حرکت دادن سریع آن شاه‌حسین گویان، آمادگی خود را برای حضور در رکاب امام (ع) و جنگ با دشمنان اعلام می دارند. 
در برخی از دستجات نیز نه از طبل و سنج خبری است و نه از چوب دستی ها. بلکه آئین شاه حسین گویان به همان حرکت طولی و شانه به شانه هم و نوحه سرایی و سینه زنی بسنده می‌شود.
مراسم شاه حسین گویان بسیاری از محلات به لحاظ عظمت، بزرگی دسته ها، تعداد افراد، توانایی نوحه خوانان، تنوع و سوز مرثیه ها، از شهرت بالایی در بین مردم  برخوردار است. به عنوان مثال هیات های: کوچه باغ، تپلی باغ، اهراب، مارالان، قره آغاج و... برای خود اسم و رسمی داشته و از سابقه ای طولانی برخوردارند.
این مراسم، در شب های دهه ی اول محرم به اوج خود می رسد و تا صبح تاسوعا و عاشورا ادامه می یابد. بر طبل کوبیدن و چنین حرکت های تند و ریتمیک تا ظهر عاشورا تداوم می یابد و بعد از آن تقریباً به پایان می رسد. از بعد از ظهر عاشورا،  مراسم خیابانی و عزاداری های محله ای، به داخل مساجد منتقل می شود. معدود دستجات هم، به نشانه عزاداری و سوگواری از حادثه کربلا، با پای برهنه، آغشته کردن لباس خود با گِل و کاه گل، زمین گذاشتن طبل، چوب و سنج و بیرق های رنگی، به مراسم ظهر عاشورا، نور مضاعف می بخشند.
یکی از مهمترین نوحه های ذکر شده در هیات ها، شعر زیبای استاد شهریار است كه چنین سرود:
حسینه یئرلر آغلار گویلر آغلار
بتول و مرتضی پیغمبر آغلار
(زمین و آسمان در عزای حسین می گریند، بتول و مرتضی و پیغمبر می‌گریند)
و یا این جمله بیشتر به گوش می رسد:
هانسی گروهون بئله مولاسی وار؟!
شیعه لرین حضرت عباسی وار؟!
(کدامین گروه چنین مولایی دارند؟! شیعیان مولایی چون حضرت عباس دارند)
در همین ایام، زنان و دختران آذربایجان نیز، با برپایی مجالس عزاداری و نوحه‌خوانی در منازل شخصی‌ خویش در این آئین‌ها، شركت می‌كنند.
 
آئین شبیه خوانی
یکی از زیباترین و پراحساس ترین آئین هایی که در جای جای آذربایجان برگزار می شود مراسم شبیه خوانی و تعزیه‌گردانی است که عمدتاً در روز عاشورا و گاهی در روز تاسوعا و حتی اربعین حسینی ( به عنوان نمونه در شهرستان تسوج) برگزار می شود.
مطابق سنت برجای مانده از سالهای دور، گروهی از عاشقان اهل بیت عصمت و طهارت با پوشیدن لباس های رنگی و بر پا داشتن خیمه های ویژه، حماسه عاشورا را بازسازی می کنند. گروهی لباس قرمز پوشیده و در نقش سپاهیان عمر سعد و شمر ظاهر می شوند و برخی دیگر، نقش یاران امام حسین(ع)  را ایفا می کنند. عبارات شعرگونه و موزون و تعزیه ها و گفتگوهای میان یاران حضرت سید الشهداء و لشکریان کفر، یکی از زیباترین صحنه ها و تابلوهای رزمی، و نشانگر ایثار و شهادت طلبی امام و مظلومیت خاندان او و شقاوت قاتلان است.
در برخی شهرها و روستاها، با بهره گیری از صحنه های بدیع و ابتکاری و اشعار، نوحه ها و  مرثیه های سوزناک، شور وصف ناپذیر ارادت به اباعبدا... الحسین در بهترین ردیف و قافیه به سرایش در می آید.
 
احسان و نذورات عاشورایی
قربانی کردن گوسفند و احسان و صدقه دادن و ادای نذر، از معنوی ترین آئین های مردم آذربایجان است. پخش ناهار و نان و چای و شربت و شله زرد و سایر خوراکی ها، اهدای تجهیزات مربوط به آئین شبیه خوانی، لوازم مورد نیاز دسته جات و مساجد و هیات ها همه و همه, در این ماه عزیز رونق می گیرد. نذرها و نیازها، به همراه دست های دعا، شفاعت طلبی و دست به دامن شدن ها، اینک بعد از 1400 سال از آن حماسه عظیم، گویای این نکته است که هنوز خون ایثار و آزادگی در برابر ذلت و تسلیم در کالبد جامعه اسلامی، جریان دارد.
قیام حسین(ع) حرکت ابا عبدا... و حماسه کربلا، زیباترین تصاویر، ماندگارترین روایت، موزون ترین شعر عشق و گویاترین تابلوی معرفت و قرب الی ا... است که همواره در رگهای مردم آذربایجان و ایران زمین جریان خواهد داشت.

به کوشش : علیرضا خوش نیت

[ سه شنبه 30 آبان 1391 ] [ 09:01 ب.ظ ]
آخرین مطالب