تبلیغات

این مسجد که در کتب تاریخی نیز از آن به عنوان جامع کبیر نام برده شده در همه ادوار تاریخی همواره مسجد جامع شهر بوده و بازار بر گرداگرد آن شکل گرفته است.
قدیمی ترین بخش آن شبستان وسیعی است از تاق و گنبدهایی که بر فراز ستونهای 8 گوش آجری که زینت بخش آن گچبری های ظریف و هنرمندانه دوره روادیان (مقارن سلجوقیان) است بنا شده است.
مسجدجامع در دوره ه ایلخان مغول مورد توجه و تعمیر بوده و الحاقانی به آن افزوده شده است. 
محراب رفیع گچبری باقیمانده فعلی یادگار آن دوره است.
دردوره حکومت آق قویونلویان در آذربایجان گنبدی رفیع مزین به انواع کاشیکاری های معرق به وسیله سلجوق شاه بیگم زن اوزون حسن در بخش شمالی آن احداث شده که هنوز هم پایه ها و گوشه هایی از کاشیکارهای آن باقیمانده است.
در زلزله سال 1193 هجری قمری که کلیه عمارات تبریز را در هم می کوبد این مسجد نیز از خرابی بی نصیب نمی ماند. 
مسجد فعلی با پایه های متین و پوشش طاق و چشمه بعد از زلزله (اوایل حکومت قاجاریه) و توسط حسینقلی خان دنبلی حاکم وقت بنا شده است که از آثار خوب قاجاریه می باشد.
کتیبه ای بر دیوار مسجد به تاریخ 972 هجری قمری به چشم می خورد ولی بر فراز در ورودی شمالی مسجد تاریخ 1106 دیده می شود و در ورودی شرقی صحن کتیبه هایی به تاریخ 1216 و 1294 هجری قمری دیده می شود . 
بانی اول مسجد مشخص نیست و در منابع بانیان مختلف مسجد فعلی حسینقلی خان دنبلی و حاج محمد باقر کلکته چی و طالب خان پسر اسحق خان تبریزی و ملا محمد عقانی معرفی شده اند 
نام خطاطان ، علاالدین محمد تبریزی و مومن تبریزی و میرزا آقا و محمد باقر و محمد رسول نقاش در کتیبه های مسجد دیده می شود. 
محمد جواد مشکور از قول مولف تاریخ اولاد اطهار آورده که این مسجد را عبد اله بن عامر در اول اسلام ساخته است.
سعدالدین وراوینی کاتب مرزبان نامه در قرن هفتم هجری قمری آورده است که خواجه ابوالقاسم ربیب الدین هارون بن علی وزیر اتابک ازبک کتابخانه باشکوهی در جامع تبریز بنا نهاد.
نام مسجد جامع در کتابهای دوره مغولان به دفعات آمده و در کتاب روضات الجنان و جنات الجنان از آن با نام جامع کبیر یاد شده است و در کتاب تاریخ عالم آرای امینی به عمارت و تعمیر این مسجد به همت سلجوق شاه بیگم ، همسر اوزون حسن آق قویونلو اشاره شده است. 
مسجد جامع فعلی مجموعه ای از بناهای مختلف است که در دوره های گوناگون احداث یا باز سازی شده اند هسته اصلی این مجموعه نمازخانه ای به نام « جامع تبریز » است که تاریخ ساخت آن مشخص نیست و در طی تاریخ تعمییرات و تغییراتی بسیار به خود دیده است. و بناهای دیگر به تریج به این هسته اصلی افزوده شده است. نمازخانه قدیمی محراب گچ بری شده ای از دوره ایلخانان دارد که در تعمییرات بعد از زلزله 1193 روی آن پوشانده شده بود. این محراب در کاوشهای اخیر نمایان شده و خطوط کلی قسمت های از بین رفته آن را کارشناسان میراث فرهنگی بازسازی کردند همچنین محراب دیگری از آثار دوره سلجوقیان در این مسجد وجود داشته که در احداث طبقه زیرین بنا در سال 1361 هجری شمسی از بین رفته است. 
بخش دیگر مجموعه مسجد جامع شبستانی موسوم به « آلچاق مسجد » در جنوب شرقی آن بوده است که در تعمیرات سالهای اخیر بقایای طاقهای دوره صفویان این شبستان را برداشته و به جای این مکان نمازخانه ای با دهنه وسیع احداث کرده اند. 
امروزه دیوار های حائل بین آلچاق مسجد و مسجد جامع را برداشته و پنجره های یکپارچه ای به جای آن ها قرار داده اند. 
شبستان واقع در شمال آلچاق مسجد به « مسجد خاله اوغلی » مشهور است که امروزه دیوار بین این شبستان و الچاق مسجد هم برچیده شده و این دو فضا به یکدیگر پیوسته است.
شبستان معروف به «مسجد حجت الاسلام » در غرب مجموعه بنایی قدیمی است که بارها تعمیر شده و تغییر کرده است.
شبستانی در شمال شرق بنا به نام « مسجد شیخ صادق » قسمتی دیگر از این مجموعه است. 
علاوه بر این بناها مجموعه مسجد جامع تبریز شامل دو مدرسه بوده است : مدرسه طالبیه در شمال و مدرسه جعفریه در شرق که در سالهای اخیر کاملاً خراب شده است. 
براساس منابع بررسی شده جبهه شمالی مدرسه طالبیه را در نیمه دوم قرن یازدهم هجری قمری و مدرس و کتابخانه جبه شرق صحن را در سال 1327 شمسی ساخته اند. 
در سالهای اخیر جبهه های شمالی و غربی مدرسه طالبیه را به صورت سه طبقه نوسازی و در نمای غربی سر در مرتفعی با دو مناره احداث کرده اند. 
این اقدامات باعث افزایش اهمیت مدرسه طالبیه در مجموعه مسجد جامع و در نتیجه کاهش جلوه هسته اصلی مجموعه شده است.