تبلیغات

مردم آذربایجان، از فردای روز غدیر خم خود را آماده حلول ماه محرم الحرام می‌کنند.
به باور بسیاری، فراموشی و عدم درک پیام غدیرخم، آبشخور، حادثه کربلا بوده است  بنابراین با برافراشتن پرچم های سیاه از فردای روز غدیر خم در محلات، تکایا و جلوی مساجد، به پیشواز این ماه می روند.
مراسم «طشت گذاری و احرام بندی» از جمله همان آئین های اختصاصی است که بنیان گذار اصلی آن مردم آذربایجان هستند. به گواه مردم کشورمان، عزاداری مردم آذربایجان و شهر تبریز، حال و هوای دیگری دارد.
صداقت در نوحه خوانی، ظرافت در مرثیه سرایی، معنویت در عزاداری و تنوع در تضرع مردم آذربایجان خود کتاب قطوری است در شرح دلدادگی و سرسپردگی مردم این خطه به آستان حضرت سید الشهدا(ع).
در طلیعه مراسم عزاداری نیز، نوحه ها و مرثیه های ویژه ای خوانده می شود. این مراسم شامل برپا کردن تکیه ها، برافراشتن علم ها و بیرق های سرخ (به نشانه شهادت)، سبز (به نشانه تشیع) و سیاه (به نشانه عزاداری) است. هر روز رفته رفته با نزدیک شدن به ماه محرم، و متعاقب آن تاسوعا و عاشورای حسینی، تنوع و زمان برپایی مراسم نیز افزایش می یابد.
یکی از مهمترین آئین های عزاداری در آذربایجان، بر پایی دستجات «شاه حسین گویان» است. این مراسم تقریباً درهمه شهرها و روستاهای آذربایجان برگزار می‌شود. در این نوع عزاداری جمعی از مردان از پیر و جوان گرفته تا میانسال و كودك، شانه در شانه هم قرار گرفته و در صف‌های طویل، طول خیابان و محله را طی می‌كنند. یكی از اعضای هیات با استفاده از بلندگوهای سیار اشعار مذهبی، مداحی‌ها و نوحه‌های جانسوز را با آهنگ‌های دلنشین و حماسی قرائت می‌كند و شاه‌حسین گویان  جواب می دهند. حرکت آرام و طولی این دسته به همراه چراغ‌ها و فانوس‌هایی كه در میان جمعیت روشن است، همواره عظمت دلسوختگان حسین را در اذهان متبادر می‌سازد. 
در برخی دستجات، از طبل های بزرگ و کوچک و سنج و شیپور برای حفظ ریتم آهنگ نوحه ها استفاده می شود. و در برخی از دستجات، از چوب های بزرگی در دست استفاده می‌شود و با حرکت دادن سریع آن شاه‌حسین گویان، آمادگی خود را برای حضور در رکاب امام (ع) و جنگ با دشمنان اعلام می دارند. 
در برخی از دستجات نیز نه از طبل و سنج خبری است و نه از چوب دستی ها. بلکه آئین شاه حسین گویان به همان حرکت طولی و شانه به شانه هم و نوحه سرایی و سینه زنی بسنده می‌شود.
مراسم شاه حسین گویان بسیاری از محلات به لحاظ عظمت، بزرگی دسته ها، تعداد افراد، توانایی نوحه خوانان، تنوع و سوز مرثیه ها، از شهرت بالایی در بین مردم  برخوردار است. به عنوان مثال هیات های: کوچه باغ، تپلی باغ، اهراب، مارالان، قره آغاج و... برای خود اسم و رسمی داشته و از سابقه ای طولانی برخوردارند.
این مراسم، در شب های دهه ی اول محرم به اوج خود می رسد و تا صبح تاسوعا و عاشورا ادامه می یابد. بر طبل کوبیدن و چنین حرکت های تند و ریتمیک تا ظهر عاشورا تداوم می یابد و بعد از آن تقریباً به پایان می رسد. از بعد از ظهر عاشورا،  مراسم خیابانی و عزاداری های محله ای، به داخل مساجد منتقل می شود. معدود دستجات هم، به نشانه عزاداری و سوگواری از حادثه کربلا، با پای برهنه، آغشته کردن لباس خود با گِل و کاه گل، زمین گذاشتن طبل، چوب و سنج و بیرق های رنگی، به مراسم ظهر عاشورا، نور مضاعف می بخشند.
یکی از مهمترین نوحه های ذکر شده در هیات ها، شعر زیبای استاد شهریار است كه چنین سرود:
حسینه یئرلر آغلار گویلر آغلار
بتول و مرتضی پیغمبر آغلار
(زمین و آسمان در عزای حسین می گریند، بتول و مرتضی و پیغمبر می‌گریند)
و یا این جمله بیشتر به گوش می رسد:
هانسی گروهون بئله مولاسی وار؟!
شیعه لرین حضرت عباسی وار؟!
(کدامین گروه چنین مولایی دارند؟! شیعیان مولایی چون حضرت عباس دارند)
در همین ایام، زنان و دختران آذربایجان نیز، با برپایی مجالس عزاداری و نوحه‌خوانی در منازل شخصی‌ خویش در این آئین‌ها، شركت می‌كنند.
 
آئین شبیه خوانی
یکی از زیباترین و پراحساس ترین آئین هایی که در جای جای آذربایجان برگزار می شود مراسم شبیه خوانی و تعزیه‌گردانی است که عمدتاً در روز عاشورا و گاهی در روز تاسوعا و حتی اربعین حسینی ( به عنوان نمونه در شهرستان تسوج) برگزار می شود.
مطابق سنت برجای مانده از سالهای دور، گروهی از عاشقان اهل بیت عصمت و طهارت با پوشیدن لباس های رنگی و بر پا داشتن خیمه های ویژه، حماسه عاشورا را بازسازی می کنند. گروهی لباس قرمز پوشیده و در نقش سپاهیان عمر سعد و شمر ظاهر می شوند و برخی دیگر، نقش یاران امام حسین(ع)  را ایفا می کنند. عبارات شعرگونه و موزون و تعزیه ها و گفتگوهای میان یاران حضرت سید الشهداء و لشکریان کفر، یکی از زیباترین صحنه ها و تابلوهای رزمی، و نشانگر ایثار و شهادت طلبی امام و مظلومیت خاندان او و شقاوت قاتلان است.
در برخی شهرها و روستاها، با بهره گیری از صحنه های بدیع و ابتکاری و اشعار، نوحه ها و  مرثیه های سوزناک، شور وصف ناپذیر ارادت به اباعبدا... الحسین در بهترین ردیف و قافیه به سرایش در می آید.
 
احسان و نذورات عاشورایی
قربانی کردن گوسفند و احسان و صدقه دادن و ادای نذر، از معنوی ترین آئین های مردم آذربایجان است. پخش ناهار و نان و چای و شربت و شله زرد و سایر خوراکی ها، اهدای تجهیزات مربوط به آئین شبیه خوانی، لوازم مورد نیاز دسته جات و مساجد و هیات ها همه و همه, در این ماه عزیز رونق می گیرد. نذرها و نیازها، به همراه دست های دعا، شفاعت طلبی و دست به دامن شدن ها، اینک بعد از 1400 سال از آن حماسه عظیم، گویای این نکته است که هنوز خون ایثار و آزادگی در برابر ذلت و تسلیم در کالبد جامعه اسلامی، جریان دارد.
قیام حسین(ع) حرکت ابا عبدا... و حماسه کربلا، زیباترین تصاویر، ماندگارترین روایت، موزون ترین شعر عشق و گویاترین تابلوی معرفت و قرب الی الله است که همواره در رگهای مردم آذربایجان و ایران زمین جریان خواهد داشت.